Fuente:
Lima: Congreso de la República-Comisión de Pueblos Andinos, Amazónicos y Afroperuanos, Ambiente y Ecología: Chirapaq, Centro de Culturas Indígenas del Perú, 2007, 38 p., Ed. sp-qu.
Depósito Legal: 2007-11799
Traducción: Noemí Vizcardo
Traductora en quechua del Congreso de la República
Presidenta de la Academia Mayor de la Lengua Quechua Regional Lima Ref: http://www.chirapaq.org.pe/pdf/set2007_5.pdf
Distr. Limitada
12 de septiembre de 2007
Español
Original: inglés
Soqta chunka pusaqniyoq hoq ñeqe huñunakuy
68° Chikallanmama rimay
Runaq Allin Kananpaq
Hatun Kamachiyman Willakuy
Alemania, Bélgica, Bolivia, Costa Rica, Cuba, Dinamarca, Ecuador, Eslovenia, España, Estonia, Finlandia, Grecia, Guatemala, Hungría, Letonia, Nicaragua, Perú, Portugal y República Dominicana: Manaraq kamachiy "Declaración de las Naciones Indígenas sobre derechos de los pueblos indígenas" nisqa willakuyman hina
Hatun Huñunakuy,
Yuyanchaspa “del Consejo de los Derechos Humanos" nisqa pachantin lIaqtakunapa runaq allin kananpaq hatun kamachiy, 29 p'unchay inti raymi killapi 2006 watapi, sut'incharan qelqata "Declaración de las Naciones Unidades sobre derechos de los pueblos indígenas" ayllu runaq allin kananpaq hatun kamachiy willakuykuna
Yuyaspa 61/178, 20 kamachiyta, poqoy raymi killapi 2006 watapi. willakusqanta hoq kausaypaq kay Declaración" nisqatakay "Declaración" nisqa willakuy hoq hamuq p'unchaykunapi qhawakunapaq, hinaspapas chaypaq aswan p'unchaykunapi ichaqa tapuykunata ruwaspa. khunan yuyakun soqta chunka hoqniyoq kay huñuy manaraq tukukuyninpi tukuyta.
Sut'inchan "Declaración de las Naciones Unidas sobre los derechos de los pueblos indígenas" nisqa ninsqa hatun kamachiy willakuykunata kay "anexo" nisqa yapa qelqapi kasqan hina.
YAPA
Pachantin Ayllu Llaqtakunaq Allin Kananpaq Hatun Kamachiy Willakuy
Apasqa lIapa huñunasqa lIaqtakunaq yuyayninwan hinaspa ruyayninwan, allin iñiywan lIapa suyukuna ruwaypi hunt'ayninpi "Carta" nisqa qelqa rimay.
Sut'inchaspa lIapan "indígenas" nisqa ayllu lIaqta kikin kasqankuta hoq lIaqtakuna hina, hinallataq lIaqtakuna hoq neray kausaynin allaukanta reqsispa, chaymantapas paykunapura hoq neray kausayninku yupanchasqankuta.
Allinkaspa lIapa lIaqtakunaq kausayninwan yapasqankuta runayachiykuwan hinaspa yachaytarpuyninkuwan chaykuna kaspa teqsimuyuqpa qhapaq kaynin.
Chaymantapas allinkaspa lIapa lIaqtakunaq yuyay yachayninkuna, kamachi yachayninkuna hinaspa ruwasqakunapi kallpachakuspa mana t'aqanankupaq Ilaqta runakunata, hoq neray lIaqtamanta, sana, apu yuyayniyoq, ayllu utaq hoq yuyal yachaynioq, kanku t'aqaq, yuyay pallqo, manan chaninchaqa paqtay, sumaqa kausaypi hayratasqa hinaspa runa kausayninpaq mana chanin.
Cheqanchaspa, allaukankuta, "indígenas" nisqa ayllu lIaqta runakuna qespisqa kanankuta ima t'akaymantapas.
P'itiqyasqa "indígenas" nisqa ayllu runa lIaqtakunaq pasaq kausaypi ñak'arisqankumama, sarunchasqa, chajra allpanku, panpanku hinaspa kayninkupi hark'asqa kasqanku rayku hinallataq runa kayninkupi mana wiñaq atiyninku kasqankuman hina.
Yuyaspa yupanchaqa kanankuta. "indígenas" nisqa ayllu lIaqta runaq allaukan kananpaq, ayllu Ilaqta runa kayninkuman hina, suyu kamachiykuna, musikuykuna hinaspa kikin kausayninkupaq chaymantapas yachaytarpuyninku hina, apu yuyayninkuman. qhepapi kausayninkuman hinaspapas imayna kausayninku qhawasqankuman. satawanqa allpankumanta, lIaqtakumanta hinaspa kayninkumanta.
Yuyaspallaqtaq osqay yupanchasqa hinaspa "indígenas" nisqa ayllu lIaqta runakunaq allaukankuta qhawarispa imaymana hawa lIaqtakunawan rimay qelqakunapi, willakuykunapi churasqa kaqtin.
Kusikuspa lIapan "indígenas" nisqa aylJu lIaqta runakuna huñunakuspa wiñanankupa kallpachakuyninta lIaqta kausayninpa, musikuy, runa kausayninpi hinaspa yachaytarpuykunan, pasaqpaq manaña t'aqasqa , ñitisqa maypipas kakankupaq.
Mat'iqmaspa "indígenas" nisqa ayllu lIaqta runakunaq kausaynkinku paykunapuni qhaswasqa kayninta astawan alJpankumanta, panpankunamanta hinaspa kayninkunamanta chayman hina kamay wasinkuna, kausay yachayninkuna hinaspa lIapa qhepamanta kausasqanku wiñananpaq yuyayninkuman hina hinaspa munasqankuman hina.
Unanchaspa llaqta runaq wlnanapaqqa yupanchasqan kanan yachayninku, yachaytarpuyninpi hinaspa imayma ruwayninkupi lIaqta runa kausayninkuman hina ichaqa k'apaq wiñaypi hinaspa pacha. kayninkuta allinta qhawarispa.
Kutichispa "indígenas" nisqa ayllu lIaqta runakunaq allpakuta hinaspa panpankuta qasi kausayman, ñaupariyman, hinaspa musikuy wiñaykunaman hinaspa runa kausaykunaman, kusa yuyaypi, hinaspa teqsimuyuntinpi suyukuna lIaqtakuna reqsinakusqa kusa kausaypi.
Reqsispa sapanka suti ayllukunaq hinaspa "indígenas" nisqa ayllu lIaqtaq kausayninta hinaspapas churiyasqankuq sumaq uywayninman, yachachiyninman hinaspa allin kayninta qhawarispa, ichaqa erqeqkunaq allaukanmanta kamachiyninkunaman hina.
Unanchaspa hawa lIaqtakunawan rimay qelqakuna ruwasqa, utaq imaymana yuyaykunapas, kanku aswan yuyaysapawan qhawana chayraykun lIapa hawa lIaqtakuna qhawasqan kanan.
Hinallapaqmi qhawasqa "tratados, acuerdos y demás arreglos" nisqa hawa lIaqtakunawan qelqa rimaykuna, rimaykuna hinaspa hoq allchaykunapas qayllanpin suyukunawan runa ayllukunaq lIaqtanwan akkin kausayninkupas rimanayukuspan kallpachasqa kanku.
Reqsispa "Carta de las Naciones Unidas, Pacto Internacional de Derechos Económicos, sociales y Culturales hinaspa Pacto Internacional de Derechos Civiles y Políticos (1)" nisqa rimay qelqakuna, chaymantapas "Declaración y el Programa de Acción de Viena(2) "lIaqtakunaq allaukankumanta, hinaspa mana piqpa muchusqan lIaqtanpi lIaqta kausayninkuta wiñaspa musiyninkupi, kayninkupi hinaspa yachayninkupipas.
Ichaqa manan kay qelqapi churasqaqa runa lIaqta ayllunku allaukanman hina kausaynin muchischisqa kamanchu, ichaqa hawallaqtakunaq qelqa apusiminkunaman hina.
Kay qelqa Kamachi apusimi willakuyninqa astanwanmi k'apaq "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq kausayninpaq yanapanqa, ichaqa paqtachaypi, lIaqta kamachiypi, runaq kausaynin yupanchaypi, mana k'aqanakuypi hinaspa allin iñiyman.
Llapa suyuta yuyayninman churaspa ayllu lIaqtakunapaq ruwaykuna huntanankupaq hawa suyukuna kamachikusqankuman hina, astawanqa runaq kayninta allaukaspa ichaqa "indígenas" nisqa runa ayllu lIaqtakunata tapuspa hinaspapas paykunawan lIank'aspallataq.
Astawan ruwayqa "Naciones Unidas" nisqa lIank'aqpan sinchi aswan yanapaq kayninpi hinaspapas aswan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukan qhawaq kayninpi,
Unanchaspa, kay "Declaración" nisqa willakuy mosoq hinaspa sinchi qhawana qelqa kayninta, ayllu lIaqtakunaq allaukakuna hinaspa qespiyninkuna "Naciones Unidas" nisqa ruwayninpi aswan lIank'ana.
Reqsispa hinaspa reqsispa ayllu lIaqta runakuna "indígenas" nisqa allaukanmi mana t'aqasqapi lIapan runa kayninku rayku lIapan allaukayoq hawa suyu lIaqtakunaq nisqan hina, hinaspa sapanchasqa runan hinapas huñuypi kausayninpipas, chayman hinan allin kausayninpas lIaqtakuna hina sumaqta wiñarispa.
Reqsispallataq sapanka" indígenas" nisqa ayllu lIaqtakuna hoq neray kausasniyoq kasqanku ichaqa sapanka layllu lIaqtakuna hoq neray kausayninman,chaymantapas qhepa ñaupa kausayninman hinaspa Kausay yachayninkunaman hina.
Yupanchaypi willakun "Declaración de las Naciones Unidas" nisqa lIaqtakuna huñunasqa "pueblos indígenas "nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukankumanta, chay willakuymi kay qelqapi willasqa kashian, lIapa runaq numanpi kasqan hina yanapakuspa hinaspa yupanchasqapura kaypi:
I Patmi
"Indígena" nisqa ayllu runakunaq allaukanmi runa kayninku rayku lIapan teqsimuyu runakuna hina kausaynin ichaqa lIapan qespisqaynikunawan qelqa "Carta Magna de la Naciones Unidas" Pachantin lIaqtakunapa "derechos Humanos" nisqa Runaq allin kausayninpaq Hatun Kamachiy hinaspa Hawa Llaqtakunaq runaq allin kausayninpaq Hatun Kamachiyman hina.
2 Patmi
Llaqtakuna hinaspa ayllu runakuna qespisqa hinaspa hukaq runakuna hina kikillan qhawasqa kanku hinaspa allaukayonkunpas. hianspa allaukanmi mana t'aqasqa kayninman ayllu runa kasqanku rayku utaq "indígena" nisqa kasqanku rayku.
3 Patmi
Llaqta ayllu "Indígenas" nisqaqespisqa yuyayninku rayku runaq allaukanmi kayninkuman mana pi muchusqan qespisqa kausaynin hianspa lIank'aninwan maskhaspa wiñayninkuta, musiyninkuta, runa masinkuwan kausayninkuta hinaspa Kausay yachayninkutapas.
4 Patmi
Llaqta ayllu Indígenas nisqa runakunaqa qespisqa yuyayninku rayku allaukayuqmi kikinllankumanta lIaqta kausayninku ajllayta ichaqa lIaqtanku ukhupi hinaspa ayllunkupipas, chaymantapas mana ima muchuchiypi musiyninku tariyta kikin mana piman willaspa kasanankupaq.
5 Patmi
Llaqta ayllu "Indígenas" nisqa runakunaqaq allaukanmi Kamayoq wasikuna, paqtay, musiy runa kausay hinaspa kausay wachay lIank'ay wasinkuna kamaspa kallpachayta, ichaqa allaukankupitaqmi munasqanman hina atinkun suyuq kausayninpi, musiyninpi hinaspa Runakunaq kausayninpi kaytapas.
6 Patmi
Llapa "Indígena" nisqa lIaqta ayllu runan lIaqtayoq kay allaukayoq.
7 Patmi
1. "Indígena" nisqa lIaqta ayllu runankunaq allaukayoqmi kausayman, k'apaq kurkubnman hinaspa yuyayninman, qespisqa kayninman hinaspa runa kaynin waqaychasqa kayninman.
2. “In dígenas" nisqa lIaqtakunaq allaukanmi huñunasqa kausayninman qespisqa, thaj. allin waqaychaypi ichaqa hoq neray lIaqtakuna hina, manan pipas runaqolluchiyta atinkuchu hinspa ima muchuchiytapas chayman yapakullantaqmi erqenku manan atinkucho apayta hoq ere huñusqakunamanta hoq huñuyman astay.
8 Patmi
1. "Indígenas" nisqa lIaqtakuna hinaspa ayllu runakunaqpas allaukayninmi mana kikin kausay yachayninku pipas qolluchinanman.
2. Suyukunan churananku imanatas mana ñak'arinankupaq hinaspa chaninchanankupaq:
a) Llaqtakuna hinaspa runankuna kikin kasqankumanta kausayninkumanta muchiychiysqa kaqtinku.
b) Allpanku qhatusqankumanta, lIaqtankuta hinaspa kikin kausayninkunata.
c) Mana munashiaqtinku lIaqtakuna astasqa kaqtinku. utaq mayqen allaukanku sarunchasqa kaqtinpas.
d) Mana munashiaqtinku hoq huñuypi lIaqrta runakunata huñuy.
e) Mast'arispa t'aqanakuykunata ayllu runa kasqanku rayku, utaq hoq neray yuyayniyoq kasqanku rayku.
9 Patmi
Llaqtakuna hinaspa "indígena" nisqa ayllu lIaqta runakunanq allaukanmi kikin ayllu lIaqtayoq utaq suyuyuq kaynin. imayna kausayninkuman hina hinaspa kayninkuman hina ayllunkupi utaq suyunkupi. Manan chay rayku t'aqasqa kankumanchu chay allaukankupi.
10 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allpankunata hinaspa panpankunata qechuita atinkuchu. Manallaqtami atikunchu mana munashiaqtinku hoq panpakunaman astayta. Qespisqa munayninku willakuypin ima astakuypas kanman, ichaqa allin willasqaraqmi kananku "indígenas" nisqa ayllu runakunaqa, chaymantapas astanankupaqqa ñaupaqtan qolqeta chaskinanku manaraq kuyurishiaqtinku ichaqa yuyayninpi kanallanmi ichapas ayllunman hayk'aqllapas kutiy.
11 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq aIlaukanmi aswan kallpachaypi hinaspa ñaupa kausayninkuman, hina yachayninkuman ima Kausaynin. Chaypin kashian paqtachay, amancay hinaspa wiñachiy quepa khunan hinaspa hamuq kausayninkutapas chaymantapas pepa kausaypi llut’aykunata wasipi kausaypaq imaymana kayninkunata, qelqankunata. Apukunanta, yachaywan ruwayninkunanta, imaymana sumaq qhawanakuna hinaspa willaykuna harawikunatapas.
2. Suyun allinta osqay allchanan ima ruwasqantapas, chay allchaypin kausayninkuna, hamut'asqakuna, apu yuyayninlcuna; nunayninkumanta yachayninku quechusqankuta muchuchispa mana qespi kamachiyninkuta, kausayninkuta imaymana yachaytarpuyninkuta sarusqnatu.
12 Patmi
1. Patmi "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi ruway, wiñachiy hinaspa yachachiy qhepa kausayninkunata, hina yachayninkuta hinaspapas nuna hinaspa apu wasinkunata, hinaspa yachaytarpuyninkunata hinaspa chaykunaman haykuytapas; hap'iyta alli kaypaq hinaspa qhawaspalla imaymana kayninkunata chay apu muchayninkupaq chaymantapas hawa lIaqapi kaqkunatapas yapamanta suyunkuman kutichiyman.
2. Suyukunan yanapan hawa lIaqtakunapi apu muchayIam kikin llaqtanman kutinanpaq chaymantapas ayakuna kutimunanpaqpas paqtayman hina ch’uya hinaspa kusa ruwaykunapi chay ruwaykunaqa "indígenas ayllu llaqtakunawan kusawanmi ruwananku.
13 Patmi
1. "Andinos" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kallpachay, ruwuay, yanapay, saqey hamuy runankunanman qhepa kausayninkuta, rimaynincuta, willakuyninkuta simichaykuykunata. hamut'ankunata, imayna qeIqa ñawichayqap qelqata.
2. Suyukunan aswan allinkunata ruwanan aIlaukankuna rantinkasqa kananapaq hinaspapas "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakuna kausaynikuta. yachachinankupaq "politicas" nisqapi, "jurídicas" nisqa patachaykunapi hinaspa “Administrativas” nisqa lIaqta kausayninkunapi, chay ruwaypaqtaq churananku t’ijraqkuna yachaqta hinaspa hoq ruwaykunatapas.
14 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi yachay wasinkuna allin yachachiyninkuta qhaway, ichaqa kikin llaqtaq rimayninkupi, kikinku yachasqankuman hinapuni.
2. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqta runakunaq,aswanqa indígenas" nisqa erqenkunaq allaukan lIapan "niveles" nisqa yachaykunaman mana t'aqasqa yachananman.
3. Suyukunan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunawan kusqa aswan allinkunata ruwananku "indígenas" nisqa runa ayllukuna, aswantaq erqenkuna, hawa ayllukunapi tiyaqkunapuwan yachaywasikunaman haykunankupaq ichaqa lIaqtanku yachayninman hinallapauni.
15 Patmi
1. "indígenas" nisqa allaukanmi roq'a kaynin, askha yachaytarpuyninkuman, pasaq ruwayninkuman, quepa kausayninkuman, paupaqpaq yuyayninkuman, caimán hina lIaqtaq yachay wasinkunapi yachachisqa kanankupaq hinaspapas willakuy mast'ariykunapipas.
2. Suyukunan "indígenas" aswan allinkunata ruwananku, "indígenas" nisqa munaq ayllu lIaqtakunata tapusqa ayninankuspa "indígenas" nisqa ayllupura wakinkunawanpas allin kausayninkupaq.
16 Patmi
1. "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kikinkuq willakuynin mast'ariy rimay siminkunapi chaymantapasmana "indígenas" nisqa wakin willanapaq mast'ariykunapanpas atinkun chayayta mana ima t'aqaypi.
2. Suyukunan "indígenas" aswan allinkunata ruwananku. chay lIaqtaq willakuy mast'ariqninkuna ayllukunaq kausayninta yupanchaspa willakuykunata qespiypi kausayninkuman hina mast'arinankupaq.
17 Patmi
1. Runakuna hinaspa "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi lIapa allaukanku qayllaypi kausay hawa suyu lIaqtakunaq kikin lIaqtankuq ima lIank'aqkunaq allaukaman hina.
2. Suyukunan, "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunata anynikuspanku, "indígenas" nisqa erqekuna mana qolqeta maskhachinankupaq hinaspapas mana lIank'achinankupaq erqekunaq kausayninta utaq yachayninkuta mana allinman churaspa, utaq qhali kayninkuta wiñayninkutapas maqlluchispa. yuyayspa wawa kayninkuta hinaspa yachayninkuta allaukankunata yupanchaspa.
3. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqta Runakunaq allaukanmi, lIak'anakunapi, hoq ruwaykunapi utaq qolqe musiy chaskiyninpi ama t'aqasqa kayman.
18 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi lIapan allaukanku upanchaykuna qhawanankupaq hinaspapas chaymanta rimanankupaqpas, ichaqa ruwayninkunaman hina ajllasqa runanku simiwan, hinaspapas kacachiq
wasiykunata kausasqallata hap'iytapas.
19 Patmi
Suyukunan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunata aynikuspa hinaspa allin iñiyniykupi yanapaspanku hatun kamayoq wasiykunan atinku allinta yuyayspanku ima kamachiykunatapas chaskiyta atinku, ichaqa qespisqa munayninkutapunin qonanku, ñaupaqtaqa allin willasqan kananku.
20 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunanq allaukanmi hap'iy hinaspa wiñachiy "sistemás o instituciones" nisqa "políticos, nisqa lIaqtaq kamachisqanta, "economicos" nisqa musiymanta, hinaspa "sociales" nisqa runa kausayninkumanta, k'apaq allin mikhusqa wiñariyninkupi kausanankupaq hinaspapas ayllunku kausayman hinallank'ay musiykuna qolqe tarinankupaq utaq hoq Yeray kausaykuna maskhanankuta yupanchaspa.
2. "Indígenas" nisqa wajcha mana kaqniyoq ayllu lIaqtakunaq allaukanmi chaninchasqa hinaspa yupanchasqa kayman ichaqa k'apaq kaypi.
21 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi, mana ima t'aqapi, musiyninku hinaspa kausayninku aswan allinpi kakanpaq, chay pin, yachay, lIank'ay, aswan yachaychiy lIank'ayninkupaq, wasinku, ch'aj, qhali hinaspa allin runaq kausayninman.
2. Suyukunan "indígenas" aswan allinkunata ruwananku, atikuqtin aswan allin kamachikunata musiyninku hinaspa kausayninku astawan alliyyananpaq.lchaqa astawansis qhawakunqa paya machukunaq, warmikunaq, wayna sipaskuna, erqekunaq hinaspa mana kikinkumanta kausay atiqkunatapas.
22 Patmi
1. Astamani paya machukunaq allaukankunata, sipas waynakunaq, erqekunaq hinspa mana kikinkumanta kausay atiqkunaq munasqankunata qhawayninku kanqa kay kamachiy willakuyninman hina.
2. Suyukunan "indígenas" aswan allinkunata ruwananku, ayllu lIaqtakunawan kuska, "indígenas" nisqa warmikuna hinaspa erqekuna allin rikusqa kanankupaq rantinkaspa mana muchuchisqa nitaq t'aqasqa kanankupaq.
23 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi aswan ñaupaq mayqen kausayninku nunayninku ñaupaqman churayta caimán hina wiñayta maskhanankupaq. Aswantapuni "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunan "programas de salud" nisqa qhali kaynanpaq, wasin kayninpaq, musiy hinaspa runamasinwan kausayninkupaq lIank'aysikunanku yanapachikuspa IlIak'aq kamayoq wasikunawan.
24 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kikinkuq hanpinkuman, hinaspa qhalí kayninpaq imaymana ruwayninkunapas, chaypin kallantaq Hanoi kuna ruwakunanpaq sach'a, mallki, qoranku hinaspa antankuna waqaychaynin. "indígenas" nisqa ayllu lIaqta Runakunaq allaukantaqmi mana t'aqasqa imaymana yanapayman chaymantapas hanpikuykunaman qhali kananpaq haykuyta.
2. "Indígneas" nisqa Runakunaq allaukanmi aswan allín kurkun hinaspa yuyaynin qhali kayninkuman. Suyukunan imaymanata ruwananku chika chikallamanta kay yuyal qelqapi churasqa hunt'akunanpaq.
25 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmni hap'iy hinaspa kallpachay nuna yuyayninta allpawan,panpawan, unuawan, mama qochakunawan hinaspa hukaq qhepamanta pacha Kausay kayninkunawan, chayman hina allin hamuq Runakunaq kikinpi yupanchanankupaq.
26 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukayoqmi allpankunaman, panpankunaman hinaspa Kausay kayninkunaman, qhepa kausaymanta hap'isqanku rayku,lIank'asqa utaq hoq neray hap'isqakuna utaq allpasqa.
2. "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi allpankuna, panpankuna hinaspa kausaynin kayninkuna hap'iy, lIank'ay, wiñachiy hinaspa qhawayman, qhepamanta kaqninku, hap'iyninku utaq lIank'ayninku hinaspapas hoq neraypi . kayninku kaqtin rayku.
3. Suyukunan rantinkananku reqsiyninkuta hinaspa chay allpakuna, panpankuna hinaspa Kausay kayninkuna paqtachaywan qhawasqa kanankupaq. Chay reqsiyqa yupanchananmi qhepa kausayninkuta chaymantapas "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakuna allpan hap'iyninkutapas.
27 Patmi
Suyukunan ayllu suyukunawan kuska kamananku hinaspa paqtayta churananku, k'apaq, qespisqa, mana sayapakuspa, ch'uya qhawaypi allín reqsisqa kamachiykuna, qhepa kausayninku, ruwayninku hinaspa allpa hap'iyninkumanta reqsiqa kananpaq, " indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanku allpa, panpa hinaspa kausay kayninku reqsin hinaspa paqtaypi qoykuna, qhepamanta kayninku kaqtin rayku. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kay ruwaykunapi lIank'ay.
28 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allpanku, panpanku kausay kayninkuna qechusqa kaqtin allaukanmi chaninchasqa kanankupaq, imaymata ruwaspa chay allchasqa kanankupaqpas, sichus mana atikuqtintaq paqtachaypi, mana tijrakuspa, k'apaqpi qolqepi kutichiyta, qhepa kayninku, hap'isqanku utaq tiyasqanku kasqan rayku.
2. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allpanku, panpanku kausay kayninkuna qechusqa kaqtin allaukanmi chaninchasqa kanankupaq, imaymata ruwaspa chay allchasqa
29 Patmi
1. "indígenas" ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kausay kayninku, allpa, panpa hianspa Kausay kayninku ruruchiynin, waqaychaynin. Suyukunan ruwaykunatapas churanan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakuna paqtachaywan qhawasqa kanankupaq.
2. Suyununan cheqaq hunt'ana kamachiykunata ruwaykunatapas churanan mana "materiales leligrosso" nisqa miyukuna "indígenas" nisqa ayllu lIaqta allpapi qespiypi mana munashiaqtinku hinaspa allin willasqa mana kaqtinku churaytapas utaq horqoytapas.
3. Suyukunapas hunt'ana ruwaykunata rantikananpaq churananku, ima munasqanman hina, qhawaspa, "indígenas" nisqa ayllu lIaqta chay miyu rayku onqosqa kaqkunatan qhaliyanankupaq "programas" nisqakunata lIank'ananku hchay lIaqta ñak'ariqkuna Hanoi chaskinankupaq.
30 Patmi
1. lManan atikunchu auqanakuq kallpaq ruwaykuna I "indígenas" nisqa ayllu lIaqta allpankunapi, panpankunapipas lIank'ayta, cihaqa atikunmansis sichus "interés P'ublico" nisqa lIapa suyuntin allin kayninpaq cheyqa, atikullanmatansci sichus "indígenas" nisqa lIaqtayuna rimayanakuspa ay6niypi allpanku utaq panpakuta qonankupaq.
2. Suyukunan tapunanku "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunata, sichus allpanku, panpanku auqanakuq Runakunaq ruwayninku lIank'anankupaq qoyta munankuman nanazas cheyta.
31 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi, allinkachiy, qhaway, amachay hinaspa kayninku wiñachiy, chaymantapas qhepa yachayninkuta, qhepa yachaytarpuyninkuta hinaspapas yuyal yachayniyoq yachayninkuta chaypin kashian runankuna," recursos genéticos" nisqa wiñay runa kayninchispaq, mujukuna, hanpikuna, qorakunamanta hinaspa lIiu uywakunamanta yachayninkuna, simi rimaykuna, harawi qelqakuna, qelqakuna, qhepa pujllaykuna, hinaspa "artes visuales e interpetativas" nisqa munay qhawariykuna hinaspa t'ijray atiykuna. Allinchayta hinaspa wiñachiyta yuyay kaynikuta yachayparpuyninkumanta, qhepamanta pacha reqsiyninkuta hinaspapas qhepa yachaytarpukunatapas.
2. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunawan kuskan, suyukuna allin ruwaykunata lIak'ananku allaukankuna paqtachasqa kananpaq.
32 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi allpanku, panpanku hianspa imaymanna kausayninku wiñananpaq imaymana ruwaykuna lIank'ay.
2. Suyukunan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunata ch'uya sonqopi aninkunanku hinaspa tapunanku ima mana allin yuyaynikuta allpankunamanta, panpankunamanta hinaspa Kausay kayninkumanta, aswantaqa wiñayninkumanta,lIank'ayninkumanta utaq anta kayninkumanta, ununkumanta utaq hoq wakinkuna horqoymantapas.
3. Suyun allinta yuyaykuspa paqtaywan k'apaq kaywan chay ruwaykunamanta allchanaku, ichaqa ima ruwaykunatapas lIank'anallakutaq manaña chay kausayninku miyusqa kasqan rayku ñak'arinankupaq, musiyninkupi, runa kausayninkupi utaq nuna kayninkupi.
33 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kikiyku utaq kaynin tukuy kausayninkuman hinaspa qhepa kayninkuman hina. Ichaqa mana chayraykuqa mayqen suyupi lIaqtachakuyta munanqtin pipas har'ayta atinchu.
2. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi kamayoq lIak'ay wasinkuna imayna lIank'ananta ichaqa ima ruwayman hinallapuni.
34 Patmi
"Indígneas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi allinkay, wiñachiy hinaspa allinchay kamayoq lIank'ay wasinkunata qhepa kausayninkuman, ukhu nuna kayninkuman, qhepa kayninkuman, ruwayninku, pasaq ruwayman hinaspa paqtachaypi qhepa kausaykuna utaq paxtachaykuna kaqtin, hawa lIaqtakunaq pachantin lIaqtakunaqpa runan allin kausayninpaq hatun kamachiyman hina.
35 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu Ilaqtakunaq allaukanmi runakuq ruwayninta kamachiy sapanka ayllunkuman hina.
36 Patmi
1. "Indígenas" nisqa Aylli Ilaqtakunan, ichaqa aswan t'aqasqa kaqkuna hawa suyuq lIaqt'akuna patanku rayku, allaukayoqmi allinkachayman hinaspa wiñachiyman, tupanakuykunata, rimanakuykunata hinaspa ayninakuypi lIank'aykunata, chaymanmi yapakun nunanku wiñayninta, kausaytarpuyninku, lIaqta kamachiyninku, musiyninku hinaspa runa kausayninku, kikin lIaqtankunawan utaq hoq patanpi lIaqtakunawan.
2. Suyukunan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunawan kuska, allin ruwaykunata lIak'ananku allaukankuna paqtachasqa kananpaq.
37 Patmi
1. "Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi hawa suyukunawan qelqa rimanakuy, kuska yuyaykuna hinaspa hukaq allchaykunapas rimasqa chay suyukunawan utaq qhatiqninkunawanpas, reqsisqan kananku, qhawasqa hianspa ruwasqa chaymantapas Suyukunan yupanchananku chay hawa suyukunawan qelqa rimanakuy hinaspa allchaykunatapas ruwayninkuman hina.
2. Kay "Declaración" nisqa manan "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunapaq mana allin kausayninpaq imapas kanmanchu chay allaukanmi hawa suyukunawan qelqa rimanakuy, kuska yuyaykuna hinaspa hukaq allchaykunapas.
38 Patmi
Suyukuna. "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunata tapunanku. ima ruwaykunatapas, c kamachikunatapas, kay "Declaración" nisqa kamachikuna hunt'akunanpaq.
39 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq allaukanmi Suyukunaq qolqewan yanakayninku hinaspa yachay lIank'aqkunawanpas hinaspa " Cooperación Internacional" nisqa hawa yanapaqkunanwan.
40 Patmi
"Indígenas" nisqa ayllu lIaqtaq allaukanmi sichus ima maqanankuykunapi paqtachay ruwaykunan ruwakunan Suyukunaq utaq hoq runakunaq kamachiman hina, hinaspa osqaymi yachakunanchay maqanakuymanta hayratata, hinaspapas ima muchuy ñak'arisqankumatapas allchaykunatapas. Chay mirarakunapin qhawakunan "indígneas" nisqa qheqa kausayninkuta hinaspapas hukaq hawa suyukunaq kamachiyninkuta hinaspapas pachantin lIaqtakunapa runaq allin kananpaq kamachiytapas.
41 Patmi
Kamayoqkuna hinaspa kamachiqkuna "NaciQnes Unidades" ninsqa hatun kamachiy willakuykuna hinaspa hoq kamachikuqkunapas, kallpachananku kay kamachiyta, mañal<uq purispa chay"cooperación Financiera y asistencia técnica" nisqa yanapaqman. Chaypaqmi ruwaykuna" indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunapas kuska chaykunawan lIanl<'ananpaq yuyananku.
42 Patmi
"Naciones Unidas" nisqa kamayoqninkuna. yapasqa "Foro Permanente para las Cuestiones Indígenas" nisqa lIank'aqkuna hianspa hukaq kamachiqkunapas. kikin lIaqtapi. utaq Suyukunapi, lIank'ananku kay kamachikuna hunt'akunapaq hianspa allin qhawasqa kay "Declaración" nisqa kananpaq.
43 Patmi
Kay "Declaración" nisqa reqsisqa willakuykunan aswan huch'uy kamachiykuna kanku" indígenas" nisqa teqsimuyupi ayllu lIaqtakunaq allin kausayninkupaq.
44 Patmi
Llapan allaukakuna hinaspa qespi kayninkunan kay"Declaración" nisqa willakuypi rantinkanku "indígenas" nisqa ayllu lIaqta warmi kikin kananpaq.
45 Patmi
Manan ima kay "Declaracón" nisqa kamachiypi churasqataqa "indígenas" nisqa ayllu lIaqtakunaq mana allin kausayninpaq hinallataqmi khunan kaman allaukankupipas hinaspa hamuq kausaypipas.
46 Patmi
1. Manan ima kay "Declaracón" nisqa kamachiypi churasqataqa mayqen Suyutas, lIaqtapas, runa huñuypas utaq sapan runatapas munayninman hína "Carta de las Naciones Unidas" nisqa willakuyninman ruwanmanchu, hinaqa manan atinchu sarunchayta, chikanta nitaq asllatapas k'apaq allpan utaq " política de los Estado Soberanos e independietes" mana muchuchisqa kausaninkumanta.
2. Kay " Declaración" nisqapi willakuykunapiqa, yupanchakunqan qespisqa lIapanpa imayna kay allauka. Ichataqmi kay"Declaración" nisqa willakuypi churasqaqa kanan kamachiyman hina hinaspapas ruwayninmi kanan haya Suyukunaq runaq allin kananpaq hatun kamachiyman hina. Kay saywachaykunaqa mana t'aqaqpaqchu ichaqa qhawasqana kananwakinpa allaukankuna hinaspa qespiyninku rantiskasqa kananpaq hinaspapaq hunt'anapaq paqtachaypi aswan lIapan runaq allin kausaynipaq.
3. Kay "Declaración" nisqa willakuyqa t'ijrakunanmi paqtachay ukhupi, lIapa lIaqtaq qhawayninpi, yupanchaspa runaq allin kananpaq hatun kamachiyta, k'apaqpi, mana t'aqaypi, allín paqtachay ruwaypi hinaspapas allin iñiypi.
__________________________
(1) Véase la resolución 2200 A (XXI), anexo.
(2) A/CONF.157/24 (Part I), cap. III.
